Zewnetrznym, szczególnie znamiennym przejawem tych

Zewnętrznym, szczególnie znamiennym przejawem tych zrzeszeń socjalnych, to nie tylko wielka liczba tworzących je osobników, ale także polimorfizm, czyli różnokształtność w związku z rozmaitymi pracami wykonywanymi w społeczeństwie. Budownictwo rów- nież w dużym stopniu wysuwa się na przodujące miejsce, choć ściśle mówiąc nie stanowi jakiegoś specjalnego kryterium życia społecznego; kryterium tym jest p o p ę d s p o ł e c z n y :- powinowactwo so- cjalne, wyróżniające owady społeczne od gatunków samotnych. Z tym socjalnym kryterium wiąże się możność wzajemnego rozpoznawania się osobników tworzących społeczeństwo. Dokonuje się ono z pomocą wrażeń’ węchowych, a ściśle topo-chemicznych, które osobniki otrzymują przez dotyk czułkami, gdzie zlokalizowane są odpowiednie narządy zmysłów. Doświadczenia usta- liły, że owady społeczne nie przyjmują do siebie obcego, nie należącego do ich rodziny osobnika. Naj- widoczniej dlatego, że inaczej go „czują”. Jeżeli jednak uprzednio obcym osobnikom udzielimy zapa- chu przez spryskanie ich sokami z roztartych oso- bników danego gniazda, wówczas przyjęte zostają jako swoje; stwierdzono to u mrówek. Najnowsze badania P. Marikowskiego przeprowa- dzone nad gmachówką Camponotus herkuZeanus, oparte na długotrwałych obserwacjach .ruchów czuł- ków przez lornetę z nasadkowymi soczewkami, zdają się dowodzić, że mrówki mają swój język nie tylko chemiczny, ale i wizualny.’ Rodzaj i rytm ruchów, dotykanie i głaskanie czułkami wyrażają określone treści. Ruchy są szybkie, mało uchwytne dla patrzą- cego, przypominają człowieka, który znalazł się po- śród gestykulujących głuchoniemych. Marikowski ustalił szereg znaków wykonywanych czułkami, które powtarzały się niezmiennie w podobnych’ okolicz- nościach, co świadczyłoby, że mrówki porozumiewają się także ruchomymi sygnałami czułków’; Choć pozornie społeczeństwa owadów przedstawiają jakby wyższy etap rozwoju socjalnego w państwie zwierzęcym, to jednak porównane z przejawami życia społecznego u ptaków i ssaków, a zwłaszcza z życiem społecznym ludzkim, wykazują zasadnicze różnice, które nakazują uszeregować je w inną i jak gdyby nieporównywalną skalę. Są prawie doskonałymi ukła- darni funkcjonalnymi. [więcej w: , , ]