Podstawe w zasadzie tworzy rodzina,

Podstawę w zasadzie tworzy rodzina, ale rodziny przyjmują chętnie także obcych członków, niekiedy kilka lub kilkanaście rodzin łączy się w stada większe, kilkadziesiąt i kilkaset osobników, które razem przesuwają się w poziomach leśnych i za- roślowych z miejsca na miejsce, w poszukiwaniu pokarmu oraz dla zbiorowego atakowania wrogów. Takie skupienia, o wyraźnych cechach społecznych spotykamy u małp zajmujących raczej niższe stano- wiska w hierarchii ewolucyjnej naczelnych. Z takiego życia znane są wyjce, pawiany, kotawce, gibbony’ i in. Koordynacja i organizacja życia społecznego małp przejawia się nie tylko w przewodnictwie nad nimi starych samców czy samic, ale i w dużej na ogół „uwadze” jaką poszczególny osobnik poświęca sprawie drugiego, z korzyścią dla całości stada. Wzajemnie się obserwują i naśladują, pomagają sobie czy to w wy- ciąganiu cierni z ciała, czy w odszukiwaniu paso- żytów. Na dostrzeżonego wroga zbiorowo następują; potrafią obrzucać go nawet kamieniami albo też od- straszają przeraźliwym krzykiem. Stado pawianów dewastujące plantację czy ogród wzajemnie się pod- trzymuje, ułatwia przedostanie się przez zagrody, wspinanie na drzewa, wystawia czujki obserwujące teren i ostrzegające przed zbliżającym się wrogiem. Znane są również przykłady, wskazujące na zabieranie rannych osobników nawet w razie wycofywania się z walki. Wszystkie te fakty wskazują, że stada małp istotnie przedstawiają najwyższy poziom życia społe- cznego wśród zwierząt. Jednak nie te naj dalej w ewo- lucji posunięte człekokształtne – goryl, orang czy szympans, które pod względem społecznym nie wyszły w zasadzie poza życie rodzinne, lecz raczej wspom- niane wyjce, kotawce, pawiany. Społeczeństwa owadów Dla zilustrowania życia społecznego zwierząt po- święcimy kilka uwag ogólnych pszczołom, osom, mrówkom i termitom – owadom, tworzącym olbrzy- mie nieraz skupienia rodzinne, liczące tysiące a nie- kiedy nawet miliony osobników, jak u termitów. [patrz też: , , ]